Basketbol Terimleri ve Anlamları: Pick and Roll’dan Double-Double’a Sözlük

Basketbol terimleri, sahadaki pozisyonları, hücum ve savunma hareketlerini, kuralları ve istatistikleri anlatan; çoğu İngilizceden Türkçeye geçmiş kavramlardır. Maç izlerken ya da antrenmanda en sık duyulanlar ribaunt, asist, turnike, smaç, perde ve pick and roll’dur. Bu terimlerin bir kısmı Türkçede de İngilizce haliyle kullanılır; bir kısmının ise yerleşmiş Türkçe karşılığı vardır. Bu sözlükte basketbolda en sık kullanılan terimleri, anlamlarıyla birlikte kategorilere ayırarak açıkladık.

Basketbolda pozisyon terimleri

Sahadaki beş oyuncu, 1’den 5’e kadar numaralarla anılan pozisyonlarda oynar: oyun kurucu (point guard), şutör (shooting guard), kısa forvet (small forward), uzun forvet (power forward) ve pivot (center). Her pozisyonun görevlerini Basketbolda Pozisyonlar Nelerdir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Pozisyonlarla birlikte sık duyulan birkaç terim daha vardır:

• Combo guard: Hem oyun kurucu hem şutör olarak oynayabilen oyuncudur.
• Altıncı adam (sixth man): Takımın yedekten giren en etkili oyuncusudur.
• İlk beş: Maça başlayan beş oyuncudur.

Basketbol hücum terimleri

• Asist: Doğrudan sayıyla sonuçlanan pastır.
• Turnike (lay-up): Potaya koşarak yaklaşıp iki adım sonra topu tek elle potaya bırakarak yapılan atıştır.
• Smaç (dunk): Topun yukarıdan, eller çembere yakın şekilde potaya bastırılmasıdır.
• Alley-oop: Havadaki takım arkadaşına atılan pasın, yere inmeden smaç ya da turnikeyle potaya gönderilmesidir.
• Pick and roll (perdele ve dön): Bir oyuncunun, topu süren takım arkadaşının savunmacısının önüne perde koyması, ardından potaya doğru dönerek pas beklemesidir. Modern basketbolun en çok kullanılan hücum setidir.
• Perde (screen): Hücum oyuncusunun, takım arkadaşını savunan rakibin yolunu kurallara uygun şekilde vücuduyla kapatmasıdır.
• Hızlı hücum (fast break): Top kazanıldıktan hemen sonra savunma yerleşmeden yapılan hücumdur.
• Crossover (önden çapraz): Topu bir elden diğerine önden geçirerek yön değiştirme hareketidir.
• Step back: Şut atmadan önce geriye doğru adım atarak savunmacıyla arada mesafe yaratma hareketidir.
• Euro step: Turnikeye giderken iki adımı farklı yönlere atarak savunmacıyı geçme hareketidir.
• Fade away: Geriye doğru düşerek atılan, bloklanması zor şuttur.
• Post up: Pota yakınında sırtını savunmacıya dönerek top beklemek ve oradan hücum etmektir.
• And one: Faule rağmen sayının geçerli sayılması ve oyuncunun ek olarak bir serbest atış kazanmasıdır.
• Buzzer beater: Süre bitiminden hemen önce atılıp süre sinyali çaldıktan sonra potaya giren şuttur.

Basketbol savunma terimleri

• Ribaunt (rebound): İsabetsiz atıştan sonra topun alınmasıdır. Takımın savunduğu potada alınan ribaunda savunma ribaundu, hücum ettiği potada alınana hücum ribaundu denir.
• Blok: Rakibin atışının kurallara uygun şekilde elle engellenmesidir.
• Top çalma (steal): Rakipten topun kurallara uygun şekilde alınmasıdır.
• Adam adama savunma: Her savunmacının bir rakip oyuncudan sorumlu olduğu savunma türüdür.
• Alan savunması (zone): Her savunmacının belirli bir bölgeden sorumlu olduğu savunma türüdür. 2-3 ve 3-2 en bilinen dizilişlerdir.
• Pres: Rakibi tüm sahada ya da yarı sahada yoğun baskıyla savunmaktır.
• Box out (blok out): Ribaunt için rakibin önüne geçip onu vücutla potadan uzak tutmaktır.
• Hücum faulü (charge): Hücum oyuncusunun, yerini önceden almış savunmacıya çarpmasıyla verilen fauldür.

Savunmanın temeli doğru duruş ve ayak çalışmasıdır. Isınmadan bu çalışmalara geçmemek gerekir; Basketbolda Isınma Hareketleri yazımız bu konuda yol gösterir.

Basketbol kural ve hakem terimleri

• Faul: Rakiple kurallara aykırı fiziksel temastır. Bir oyuncu 5 kişisel faulde oyundan çıkar.
• Teknik faul: Temas olmadan yapılan sportmenlik dışı davranış ya da kural ihlali için verilen fauldür.
• Sportmenlik dışı faul (unsportsmanlike): Topa oynanmadan yapılan ya da aşırı sert temas içeren fauldür.
• Takım faulü: Bir takımın bir çeyrekte yaptığı toplam fauldür. Dördüncü faulden sonraki her faul rakibe serbest atış kazandırır.
• Serbest atış: Faul sonrası, savunmanın müdahale edemediği çizgiden atılan ve 1 sayı değerindeki atıştır.
• Yürüme (travelling): Topu sürmeden ikiden fazla adım atılmasıdır.
• Çift dripling (double dribble): Top sürmeye ara verdikten sonra yeniden top sürmektir.
• 24 saniye kuralı: Topu kontrol eden takımın 24 saniye içinde topun çembere değdiği bir atış yapma zorunluluğudur.
• 8 saniye kuralı: Takımın topu 8 saniye içinde kendi yarı sahasından rakip yarı sahaya geçirmesi zorunluluğudur.
• 3 saniye kuralı: Hücum oyuncusunun rakip potanın altındaki kısıtlı alanda 3 saniyeden fazla kalamamasıdır.
• Geri saha (backcourt): Rakip yarı sahaya geçirilen topun tekrar kendi yarı sahaya götürülmesi ihlalidir.

Kuralların tamamını Basketbol Kuralları Nelerdir? rehberimizde sade bir dille anlattık.

Basketbol istatistik ve maç terimleri

• Double-double: Bir oyuncunun maçta iki istatistik kategorisinde (sayı, ribaunt, asist, top çalma ya da blok) çift haneli rakamlara ulaşmasıdır.
• Triple-double: Üç kategoride çift haneli rakamlara ulaşmaktır.
• Top kaybı (turnover): Hücumdaki takımın şut atamadan topu rakibe kaptırmasıdır.
• Airball: Ne çembere ne de panyaya (arka tahta) değen isabetsiz atıştır.
• Uzatma: Normal süre berabere bittiğinde oynanan 5 dakikalık ek süredir.
• Mola (timeout): Antrenörün oyunu durdurarak takımına talimat verdiği kısa aradır.

Sıkça sorulan sorular

Basketbol terimleri neden çoğunlukla İngilizce?

Basketbol ABD’de ortaya çıktığı için terimlerin çoğu İngilizcedir. Bir kısmı Türkçeye yerleşmiş karşılıklarıyla (ribaunt, turnike, smaç), bir kısmı ise olduğu gibi (pick and roll, double-double) kullanılır.

Double-double ne demek?

Bir oyuncunun bir maçta iki istatistik kategorisinde, örneğin sayı ve ribauntta, 10 ya da daha fazlasına ulaşmasıdır. Örneğin 14 sayı ve 11 ribaunt double-double’dır.

And one ne demek?

Faul yapılmasına rağmen atışın potadan geçmesi ve sayının geçerli sayılmasıdır. Oyuncu bu sayıya ek olarak bir serbest atış hakkı kazanır.

Turnike ile smaç arasındaki fark nedir?

Turnikede top, potaya koşarak yaklaşıldıktan sonra tek elle bırakılır. Smaçta ise top yukarıdan, eller çembere yakın şekilde potaya bastırılır.

Basketbolda rol ve pozisyon aynı şey mi?

Tam olarak değil. Pozisyon oyuncunun sahadaki yerini, rol ise takımdaki görevini anlatır. Örneğin iki şutörden biri skorer, diğeri savunma uzmanı rolünde olabilir.

Pick and roll nasıl oynanır?

Bir oyuncu, topu süren takım arkadaşının savunmacısının önüne perde koyar. Top sürücü perdeyi kullanarak boşa çıkar, perdeyi koyan oyuncu ise potaya doğru döner. Savunmanın tepkisine göre top sürücü şut atar, potaya girer ya da dönen oyuncuya pas verir.

Terimleri sahada öğrenin

Basketbol terimlerini ezberlemek yerine sahada yaşayarak öğrenmek en kalıcı yoldur. Gencer Baytimur Basketbol Akademisi’nde sporcular; pozisyonları, hücum setlerini ve savunma kavramlarını uzman antrenörler eşliğinde, oyunun içinde öğrenir. Kayıt ve deneme antrenmanı için bizimle iletişime geçebilir veya iletişim sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

📞 0507 577 37 70

Daha fazlası için Instagram sayfamızı takip edebilirsiniz.